The Development of Historical Writing in the Ottoman State

Authors

  • Asst Prof Dr. Jaafar Asghar Abbas Faculty of Arts/ University of Kirkuk

DOI:

https://doi.org/10.36322/jksc.178(A).21808

Keywords:

Ottoman State, history, criticism, methodology, historians, Turkish

Abstract

The writing of history in the Ottoman State underwent several stages and transformations in terms of style, methodology, and the diversity of works. From the first half of the 15th century, which marked the birth of Ottoman historiography with the emergence of historical writings, it continued to evolve in connection with the state, its policies, and its prosperity. It was also influenced by the Persian and Arab schools of thought, as well as the sultans’ interest in historical writing. Starting with the Persian Shahnameh style during the reign of Mohmmed Al-fatih , it later developed into an official role during the reign of Suleiman Al-Qanooni . By the early 18th century, it had transformed into an official institution under the name "Vaka-i Nuvislik" (Chronicle Writing) with the aim of documenting the continuous history of the state. In 1909, the Ottoman Historical Society replaced this institution, adopting contemporary scientific principles and standards. Parallel to this, prominent historians emerged, producing independent and rigorous works starting in the second half of the 16th century. Their writings were distinguished by a critical approach to recording events. This trend in historical writing gained momentum during the 17th and 18th centuries. The 19th century, however, marked the beginning of a new phase in Ottoman historiography. Alongside the influence of European styles, notable historians left their mark on methodological development. Additionally, the intellectual and political influences prevalent in the state at the time significantly impacted the development and direction of historical writing.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Franz Babinger, Osmanlı Tarih yazarları ve Eserleri , Çev : Coşkun Üçok , Ankara, 1992 .

Fahameddin Başar, İlk Osmanlı Tarihçileri , Türkler, Cilt, 11, Ankara, 2002 , S. 759 ( النسخة الالكترونية ) ;

وهناك معلومات قليلة عن مرحلة تأسيس الدولة العثمانية نجدها في كتب تاريخ أمم أخرى مثل البيزنطيين والاوربيين وبعض الرحالة العرب . للتفصيل ينظر :

Colin Imper, İlk Dönem Osmanlı Tarihinin Kaynakları, Çev , Oktay özel, Sögütten Istanbuala ( Osmanlı devletinin kuruluşu üzerine Tartışmalar ) , Baskı, 1 , Ankara , 2002, S. 39-61 ;

ستيفان رنسمان ، المؤرخون البيزنطيون والاتراك العثمانيون في ( مؤرخو العرب والإسلام حتى العصر الحديث ، اعداد : برنارد لويس و ب . م . هولت ) ترجمة : سهيل زكار ، دمشق ، 2008 ، ص 404-410 .

احمد عاشق باشا زاده ، عاشق باشا زاده تاريخي ، عامرة مطبعه سي ، استانبول ، 1332هـ ، ص 84 .

Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorlugu ,Baskı, 2 , İstanbul, 2012 , S. 1089 . النسخة الالكترونية )

Halil İnalcik ve Bulent Arı, Osmanlı -Türk Tarihçiligi üzerine Notlar, Uluslararası Askerı Tarih Dergisi , Sayı : 87 , 2007 ,S. 214.

Mehmet İpşirli, Osmanlı Tarih Yazıcılıgı , Osmanlı Ansiklopedisi,Cilt : 8, Ankara, 1999,S.247.

Canan Kuş Büyüktaş, XVI Yüzyılda Osmanlı Tarihçiligi üzerine Bazı düşünceler, I . uluslararası Türklerde Tarih Bilinci ve Tarih Yazıcılıgı Sempozyumu (23-25 Ekım Zangudak ̸ Türkiye 2014) , Bildiriler, Ankara, 2015, S. 81.

Afyoncu, a.g.e, S.1090 ;

Bekir Biçer, Türk Tarih Yazıcılignın Tarihsal Gelişimi, Akademik Araştırmalar Dergisi, Sayı : 46, 2010, S. 114-117 .

Ahmet Akgün, XV.-XVI. Yüzyllarda Osmanlı Tarihçiligi, Uludag Üniversitesi

Egitim Fakülteleri Dergisi ,Cilt: 5 , Sayı: 2, 1990,S.111-112 ; Büyüktaş, a. g. e . S. 82 .

ف.ل. ميناج ، بدايات اعمال التاريخ العثماني في (مؤرخو العرب والإسلام حتى العصر الحديث ) المصدر السابق ، ص262.

Afyoncu , a. g. e , S. 1091 .

Biçer, a. g. e , S. 118 .

علي خليل احمد ، التوسع العثماني في الروميلي في عهد السلطان مراد الثاني 1421-1451م ، مجلة جامعة كركوك للدراسات الإنسانية ، مجلد 7 ، العدد 3 ، 2012 ، ص 3-9 .

Yunus İnce, II. Murad Düneminde Osmanlı Tarih Yazıcılıgının Başlamasında Timurluların Etkisi, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı : 43, 2018 , S. 465-466 . DOI: https://doi.org/10.21563/sutad.510553

Şehabettin Tekindag, Osmanlı Tarih Yazıcılıgı, Belleten, Cilt : 35, Sayı: 140, 1971, S: 657 ; Abdülkadir Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış, FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi , Sayı: 1, 2013, S. 272 .

İnce, a. g. e , S. 466 .

أعدّ يازيجي زاده المادة الاساسية لكتابه ( تواريخ آل سلجوق) من خلال ترجمة كتاب ابن بيبي الذي يعرف أيضا باسم ( سلجوق نامه ) و( الأوامر العلائية في الأمور العلائية ) ، وكان هدف المؤلف انتاج عمل مترجم الا انه قام بحذف بعض الأجزاء وأضافة أخرى فأخرج عملا مختلفا ، ومن ذلك أضاف فصلا خاصا بعنوان ( اوغوز نامه ) في بداية القسم الأول للكتاب ، وذكر بانه استفاد في ذلك من كتاب ( جامع التواريخ) لرشيد الدين فضل الله ( 1248-1318م ) ، واساطير الاوغوز التاريخية ، وكتاب اوغوز نامه باللغة الأويغورية ، ، واثناء كتابة القسم الثاني ذكر بانه استفاد من كتاب ( راحة الصدور واية السرور ) للراوندي . فضلا عن ذلك قام بحذف بعض المعلومات الخاصة بابن بيبي واسرته ، وأضاف مناقب للسلطان مراد الثاني بدلا من مناقب علاء الدين عطا ملك الجويني والي المغول على بغداد ( 1259-1283م) ، وهكذا غيرت إضافات يازيجي زاده الأثر من كونه كتابا عن تاريخ سلاجقة الاناضول إلى تاريخ تركي قيَم يصف تاريخ الترك ما قبل الإسلام وتاريخ السلاجقة والمغول وعهد الامارات التركمانية والتاريخ العثماني . للتفصيل ينظر :

Abullah Bakır, Yazıcızade Ali ̓nin Selçuk-Name Isimli Eserinin Edisyon Kritigi, Basılmamış Doktora Tezi , Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaraları Enstitüsü, Istanbul, 2008, S. 8-9 .

Tekindag, a. g. e , S, 657 ; Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış , S. 272 .

Halil İnalcık, Osmanlı Tarihçiliginin Doguşu, Sögütten Istanbuala ( Osmanlı devletinin kuruluşu üzerine Tartışmalar ) , Baskı, 1 , Ankara , 2002, S.99 ; İpşirli, a, g, e , S. 247 ; Hsan Hüsein Adaloglu,Osmanlı Tarih Yazıcılıgında Anonim Tavarih-i Al-i Osman Gelenegi, Osmanlı Ansiklopedisi,Cilt : 8, Ankara, 1999,S.286 ; İnce, a. g. e , S. 466 .

İpşirli, a, g, e , S. 247-248 .

Tekindag, a. g. e , S, 657 .

Biçer, a. g. e , S. 119 .

Abdülkadir Özcan, Fatih Devri Tarih Yazıcılıgı ve Literatürü ,Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , Sayı: 14 , 2003, S. 58 ;

ومن هذه الاعمال ( غزه نامه ) الذي كتبه كاشفي في 1456م بالفارسية عن غزوات الفاتح ، وكذلك اعمال حامدي وشهدي ولكنها مفقودة ، اما عمل معالي المنظوم باسم ( خونكار نامه ) قد وصل إلى ايامنا واسم الشاعر الحقيقي سيد مير علي بن مظفر ، وتوجد النسخة الفريدة من هذا العمل في مكتبة متحف قصر طوب فابي رقم الحفظ ( 1417) ، ويتألف خونكار نامه من (183) ورقة ، ويحمل الختم المذهب للفاتح ، ويعتقد ان الشاعر انجز عمله في سنة 1475م لنيل التكريم والإحسان من السلطان بأسلوب شاهنامه الفردوسي الشهير ، ومع ذلك لا يتمتع العمل بقيمة أدبية كبيرة وتناول الأحداث بطريقة مختلطة ، وعلى الرغم من ان القيمة المصدرية لخونكار نامه وهو احد نماذج التاريخ الفارسي المبالغ فيه في الدولة العثمانية ليست ذات شأن كبير ، ولكن المعلومات التي قدمها المؤلف عن دولة الآق قوينلو التي عاش فيها بعض الوقت والعلاقات العثمانية مع الآق قوينلو ملفتة وذات قيمة . ينظر :

Özcan, Aynı Eser, S. 58 .

İpşirli, a, g, e , S. 249 .

Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış , S. 274 .

Biçer, a. g. e , S. 119 .

ميناج ، المصدر السابق ، ص 267- 268 ؛

İpşirli, a, g, e , S. 247-248 .

Afyoncu , a. g. e , S. 1092 .

İpşirli, a, g, e , S. 248 ; Necdet Öztürk, Osmanlılarda Tarih Yazıcılığı Üzerine, Osmanlı Ansiklopedisi, Cilt: 8, Ankara, 1999, S. 258 ;

ميناج ، المصدر السابق ، ص 268 - 270 .

İnalcık, Osmanlı Tarihçiliginin Doguşu, S. 115-116 ; Ahmet Güneş, Tarih, Trihçi ve Meşruiyet, Ankara Üniversitesi Ösmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı : 17, 2005, S. 9 .

Başar, a. g. e , S.767 ; Ahmet Aydın, Osmanlılarda Tarih Yazıcılığı , Türkler, Cilt, 11, Ankara, 2002 , S.777-778 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 217 .

İpşirli, a, g, e , S. 248 ; Akgün, a. g. e, 113 .

Abdullah Satun, Kemal Paşazade Tevarih-i- Âl-i_Osman III. Defter, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi , Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaraları Enstitüsü , İstanbul, 2009, S. 19 .

Aydın, a. g. e , S. 778 .

ميناج ، المصدر السابق ، ص 270 – 271 ؛

İsmail Coşkun, Batı İdeolojilerinin Türk Tarihi Anlayışına yansımaları üzerine , Tarih ve Sosyoloji Seminerı ( 28-29 Mayis 1990) , Bildiriler, İstanbul, 1991, S. 51 .

İpşirli, a, g, e , S. 248 ;

عباس قديمي قيداري ، نظرة إلى الكتابة التاريخية في العهد الصفوي والعثماني ( من القرن العاشر حتى الثاني عشر الهجري) ، ترجمة: نظام عزالدين ، قلمنامه ، مجلد : 5 ، العدد : 10 ، ص 259 .

Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış , S. 275 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 217-218 .

İpşirli, a, g, e , S. 248-249 ; Öztürk, a. g. e , S. 258 .

Necib Âsım, Osmanli Tarih Yazarları ve Tarihçileri, Millı Tarih Tartışmaları- Makaleler-( Hazırlayan Şaban Öz), Kahramanmaraş-2020, S. 18 .

Franz Babinger, Osmanlı Tarih yazarları ve Eserleri , Çev : Coşkun Üçok , Ankara, 1992, S. 121 .

İpşirli, a, g, e , S. 249 .

Hüseyin Akyüz ve Kübra Önalan , Osmanlı Tarih Yazıcılıgı ve Tarihleri , S . 9 https://www.academia.edu , تاريخ الزيارة ( 11/11/ 2024 )

İpşirli, a, g, e , S. 249 ; Biçer , a. g. e , S. 120 .

Afyoncu , a. g. e , S. 1095 .

Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış , S. 278 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 223 .

Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış , S. 278 ; Akyüz ve Önalan , a . g . e , S . 10 .

İpşirli, a, g, e , S. 249 -250 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 220 .

Erdal Taşbaş , Klasik Dönem Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserlerine Kısa Bir Bakış , Akdeniz İnsanni Bilimler Dergisi , C . 1 , Sayı. 2 , 2011, S. 221 . DOI: https://doi.org/10.13114/MJH/20111802

Necdet Öztürk, Osmanlılarda Tarih Yazıcılıgı üzerine , Osmanlı Ansiklopedisi , C . 8 , Ankara , 1999 , S. 259 .

Cornell H. Fleischer , Tarihçi Mustafa Âli Bir Osmanlı Aydın ve Bürokratı , Çeviren

Ayla Ortaç , İstanbul , 1996 , S. 250 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 222 .

تابان محمد مهدي ، الدولة العثمانية في عهد السلطان احمد الأول (1603-1617م) دراسة في أوضاعها السياسية وعلاقاتها الخارجية ، رسالة ماجستير غير منشورة ، جامعة كركوك ، كلية الاداب ، 2024 ، ص 87-88 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 222 .

İpşirli, a, g, e , S. 250 ; Biçer, a. g. e , S. 121 .

Babinger, a, g, e , S . 215 .

Tekindag, a. g. e , S, 660 .

محمد طاهر بروسه لي ، عثمانلي مؤلفلري ، جلد 3 ، مطبعه عامره ، استانبول ، 1342هـ ، ص 125 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 224 ; Samet Ariker, Osmanlı Tarih Yazıcılıgı, Igdır Ünıversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı : 8 , 2015 , S. 208-209 .

Aydın, a. g. e , S. 781 .

وقائع نويس ( Vekayi nüvis ) او في شكله اللاحق وقعه نويس ( Vek ̓ a-nüvis ) لقب او عنوان اطلق على مؤرخ الدولة الذي كان يعمل في التنظيم المركزي العثماني ، والتعبير مؤلف من كلمتين الأولى ( وقعه ) بالعربية وتعني الحدث ، والثانية ( نويس ) بالفارسية وتعني كاتب . ينظر :

Bekir Kütükoğlu, Vekayi'nüvis, Türkler, Cilt, 11, Ankara, 2002 , S. 727 .

Özcan, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış , S. 281 ;

İpşirli, a, g, e , S. 251 ; Hasan Gürkan, Osmanlı Devleti’nde Tarih Yazımı ve Tarih Öğretiminde Modernleşme Çabaları,U.E.D.D,Sayı, 1/1, 2018, S.37 .

بروسه لي ، المصدر السابق ، ج 3 ، ص 151 ؛

Kütükoğlu, a, g, e, S. 727 ; Afyoncu , a. g. e , S. 1096 .

Fleischer , a, g, e, S. 246 .

Aydın, a. g. e , S. 782 .

Halil İnalcık, Osmanlı tarihinde dönemler (Çev. Ferhan Kırlıdökme-Mollaoğlu) , Ankara Ünıversitesi Ösmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi , Sayı.10, Ankara,1999, S. 336.

Tekindag, a. g. e , S, 661 .

Kütükoğlu, a, g, e, S. 727 ; Zeki Arıkan , Osmanlı Tarih Anlayışının Evrimi , Tarih ve Sosyoloji Seminerı ( 28-29 Mayis 1990) , Bildiriler, İstanbul, 1991, S. 84 .

Afyoncu , a. g. e , S. 1096 .

Tekindag, a. g. e , S, 661 .

Afyoncu , a. g. e , S. 1093 ; Akyüz ve Önalan , a, g, e , S. 5 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 226 .

Kütükoğlu, a, g, e, S. 728 .

Aydın, a. g. e , S. 782 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 227 .

İsmail Hakkı Demircioglu, Osmanlı Devletinde Tarih Yazımının Tarih Öğretimi Üzerine Etkileri , Millî Eğitim Dergisi, Sayı : 193 , 2012 , S. 116-117 .

İpşirli, a, g, e , S. 252 .

Arıkan , Osmanlı Tarih Anlayışının Evrimi , S. 84 .

İpşirli, a, g, e , S. 252 .

Arıkan , Osmanlı Tarih Anlayışının Evrimi, S. 86-87 .

Babinger, a, g, e , S .391-392 .

Demircioglu, a, g, e, S. 118 . Necdet Hayta ve Uğur Ünal, Modernleşme Döneminde

Osmanlı Tarih Yazıcılığı 1789-1908, Türkiye' de Tarih yazımı ( Ed. Vahdettin Engin & Ahmet Şimşek ), Baskı : 2 , Istanbul , 2017 , S.148.

Tekindag, a. g. e , S, 662 ; Mükrimin Halil Yinanç, Tanzimattan Meşrutiyete Kadar Bizde Tarihçilik , Milli Tarihin inşası ( Makalalar ) , Istanbul , 2017 , S. 96 .

Zeki Arekan, Cevdet Paşannın Tarihinde Kullandıgı Yabancı Kaynaklar ve Terimler, Ahmed Cevdet Paşa Semineri ( 27-28 Maıs 1985 ) , Bildiriler, İstanbul, 1986, S. 173 ;

علي شاكر علي ، مجلة الاحكام العدلية دراسة في تاريخ القانون المدني العثماني وتطبيقه في العراق ، مجلة جامعة كركوك للدراسات الإنسانية ، العدد 1 ، مجلد 6 ، 2011 ، ص 1 . DOI: https://doi.org/10.32894/1911-006-001-006

Arekan, a , g , e , S. 173-178 ; Yinanç, a, g, e , S. 93 .

Arekan , Cevdet Paşannın Tarihinde Kullandıgı Yabancı Kaynaklar ve Terimler, S. 181-183

Bekir Kütükoğlu, Tarihçi Cevdet Paşa , Ahmed Cevdet Paşa Semineri ( 27-28 Maıs 1985 ) , Bildiriler, İstanbul, 1986, S. 110-111 .

Aydın, a. g. e , S. 782 .

Yinanç, a, g, e , S. 112 .

İpşirli, a, g, e , S. 250 .

Halil İnalcık, Devlet-i 'Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar - IV, İstanbul , 2016 , S. 301.

M. Fuat Köprülü, Bizde Tarih ve Müverrihler Hakkında , Milli Tarihin inşası ( Makalalar ) , Istanbul , 2017 , S. 69 . ; ; Ümüt Akagündüz, II. Meşrutiyet Yılları Düşünce Dünyamızda

Tarih ve Tarih Yazımı Üstüne Bir Değerlendirme, Cumhuryet Tarihi.Araştırmalar.Dergisi,,Sayı : 21 , 2015 , S . 5-6 . Demircioglu, a, g, e, S. 119 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 230 .

Demircioglu, a, g, e, S. 119 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 230 .

Abdülkadir Özcan, Tarih-i Osmanı Encümeny , Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , Cilt . 40 , Ankara ,2011. S. 84

Nevzat Köken ,Cumhuriyet Dönemi Tarih Anlayışları ve Tarih Egitimi (1923 -1960) ,

Basılmamış Doktora Tezi , Süleyman Demiral Üniversitesi Sosyal.Bilimler Enstitüsü , Isparta , 2002 , S .13 .

Özcan, Tarih-i Osmanı Encümeny , S. 85 .

İnalcik ve Arı, a. g. e , S. 230-231 .

Kütükoğlu, Tarihçi Cevdet Paşa , S. 110 .

Demircioglu, a, g, e, S. 117 .

Yinanç, a, g, e , S. 89-90 ; Ibrahim Kafesoğlu, Tarih İlmi ve Bizde Tarihçilik, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi , Cilt:13,Sayı: 17-18, 1963, S.14 ; Çağlar Tan, Son Osmanlı Vakanüvisi Abdurrahman Şeref Efendi’nin Osmanlı Tarih Eğitimindeki Yeri ve Tarih Yazıcılığı Üzerine Bir Deneme, I. Uluslararası Türklerde Tarih Bilinci ve Tarih Yazıcılığı Sempozyumu ( 23-25 Ekim 2014 Zonguldak, Türkiye ) , Bildiriler, Ankara , 2015. S. 122.

Yenal Ünal, Türkiye’de Tarihçilik, Tarihçiligin Gelişimi (15–20. YY) ve

Türk-Batı Tariçiligine Örnek iki Kitabın Karşılaştırmalı

Analizi, Kelam Araştırmaları 8:2 2010, S. 192 .

Coşkun, a, g, e, S. 50 .

Demircioglu, a, g, e, S. 117 .

Köken , a, g, e, S .20 .

Aynı Eser, S.20 .

Ünal, a, g, e, S. 192-193,

Demircioglu, a, g, e, S. 117 .

Köken , a, g, e. S. 18 .

Ünal, a, g, e, S. 192 .

Köken , a, g, e. S. 18 .

ولد في استانبول ( 3 تموز 1823م ) ، كان والده ضابطا في وزارة الخارجية ، اكمل تعليمه الاولي في استانبول وتعلم اللغات الفرنسية والإنكليزية والفارسية ، وفي 1837 تم تعيينه موظفا في غرفة الترجمة ، ثم اصبح مترجما رئيسا فيها وتم تكليفه باعداد الكتاب السنوي للدولة ( السالنامه ) في 1847، خدم في مناصب مختلفة كوزير للعدل في 1857 وسفيرا في باريس في 1860 ووزيرا للتعليم في 1872 ، ثم شغل منصب حاكم ادرنة لمدة قصيرة ، ثم اصبح وزيرا للتعليم مرة أخرى في 1878 ثم رئيسا للوزراء لمدة قصيرة ، ثم واليا على بورصة بين 1879-1882 ، توفي في استانبول في 1891م ، من ابرز اعماله الأدبية والتاريخية تأليف قاموس ( اللهجة العثمانية ) ، وطرح فكرة ان التاريخ التركي لم يبدأ مع الدولة العثمانية ودافع عن هذا الرأي ، وعدًه بعض الباحثين أول قومي تركي من الاتراك العثمانيين ، وكتب مؤلفات تاريخية بعنوان ( فذلكة التاريخ العثماني ) و( حكمة التاريخ ) ، كما قام بترجمة كتاب ( شجرة الترك ) لبهادر خان من التركية الجغتائية إلى التركية العثمانية . للتفصيل ينظر :

Ömer Faruk Akun, Ahmed Vefik Paşa, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, cılt : 2,

Ankara , 1989. S. 143-157.

Aynı Eser , S. 11 .

ولد في 10 نيسان 1826م واسمه الأصلي (Konstanty Borzecki) من عائلة بولندية عريقة كانت تعيش في مقاطعة (wiekopolska) البولندية ، اكمل تعليمه الثانوي والتحق باكاديمية الفنون الجميلة في وارسو في 1844 ، ثم التحق بالمدرسة الدينية الكاثوليكية في 1846 ، واثناء ذلك تعلم عدة لغات اوربية ( اللاتينية-الفرنسية-الألمانية-الروسية-فضلا عن البولندية ) شارك كونستانتي في الثورة البولندية ضد القوات البروسية في 1848 ، وتم اعتقاله وترحيله فيما بعد ، ثم اصبح لاجئا في فرنسا ، ثم التجأ إلى الدولة العثمانية في 1849 ، وبعد ذلك اعتنق الإسلام وغير اسمه إلى مصطفى جلال الدين ، والتحق بخدمة الجيش العثماني وتم تعيينه بصفة ضابط خرائط لمعرفته في هذا المجال ، وشارك في جميع الحروب العثمانية ضد روسيا وفي احداث البلقان وبلغ مراتب عالية ، وأصيب في احدى المعارك في منطقة الجبل الأسود وتوفي على

اثرها بمدة في 1876 . ومثلما خدم في الجيش العثماني بإخلاص ساهم مصطفى باشا في الحياة الثقافية والفكرية العثمانية ، وعمل مخلصا لوطنه الثاني سعيا لتحديث الدولة وتقدمها ، وحاول من خلال عمله التاريخي المذكور ايقاظ الوعي القومي للاتراك في وقت لم يكن فيه هذا الشعور قد ولد بعد ، وكتب عن تاريخ الترك استنادا إلى مصادر اوربية ، وبذلك عدً من الرواد الأوائل للحركة القومية التركية .للتفصيل ينظر :

Yusuf Akbaba , Eski Türk Tarihi Araştırmalarının iki Öncü İsmi : Mustafa Celaleddin Paşa ve Davıd Leon Cahun, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 42 , 2017 , S. 536-538 . DOI: https://doi.org/10.21563/sutad.377381

Uğur Akbulut, Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Türkçülük Türk Tarih Yazıcılığı, Düşünce Dünyasında Türkiz Siyaset ve Kültür Dergisi, Cilt: 6, Sayı : 34, 2022, S.155.

ولد في استانبول واسمه الكامل سليمان حسنو باشا ( 1838-1892م) ابن محمد خالد افندي ، بعد اكمال تعليمه الاولي التحق بمدرسة ماجكا الثانوية العسكرية في 1853 ، ثم التحق بالكلية الحربية وتخرج منها في 1859 ، ثم التحق بالجيش العثماني وخدم في مناطق البوسنة والهرسك واشكورده ، انظم إلى جمعية العثمانيون الجدد التي تأسست في 1865 ، وعلى اثر نجاحه في قمع التمرد في جزيرة كريت في 1867 رقًي إلى رتبة مقدم ، وبعد عودته إلى استانبول بذل جهودا كبيرة في انشاء المدارس العسكرية وتنظيم برامجها ، فتم تعيينه وزيرا للمكاتب العسكرية المسؤولة عن جميع المدارس العسكرية

في البلاد في 1873 ، وضمن هذا المنصب عمل سليمان باشا على إعادة تنظيم مناهج المدارس العسكرية بطريقة توافق الروح الوطنية ولكنه واجه صعوبة في العثور على كتب مناسبة لان اغلبها كانت ترجمات لمؤلفين أجانب تتضمن معلومات غير صحيحة عن الاتراك ، ولهذا اضطر إلى تأليف الكتب المدرسية بنفسه فكتب في مجال العلوم الدينية واللغة والتاريخ بلغة تركية واضحة وبسيطة ، ودافع عن فكرة القومية التركية ضد فكرة العثمانية التي راجت خلال عهد التنظيمات ، وضمن رأيه هذا في الكتب التي الفها لتدريسها في المدارس العسكرية ، وعمله التاريخي المذكور في المتن يعد اول عمل تركي تم تأليفه استنادا إلى الدراسات التركية الي ظهرت في الغرب . للتفصيل ينظر :

Hüseyin Zorlu, Süleyman Hüsnü Paşa Tarihçiliği ve Tavaîf-i Türk, Basılmamış Yüksek Lisans

Tezi, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, 2018, S: 5-9 .

Arıkan , Osmanlı Tarih Anlayışının Evrimi, S. 90.

ولد في بلدة كيليس القريبة من غازي عنتاب في (29 كانون الأول 1861م )، ينحدر من عائلة سيباهي المعروفة باسم ( أبناء بلحسن ) ، اكمل تعليمه الابتدائي والثانوي في مسقط راسه ، وفي عام 1875م التحق بالمدرسة العسكرية في دمشق ، بعد مدة نقل قيده إلى المدرسة العسكرية في كولالي ، وفي عام 1879م دخل الكلية الحربية وتخرج منها برتبة ملازم ثان في 1881م . عمل مدرسا للغة الفرنسية والتركية والتاريخ في العديد من المدارس العسكرية والأكاديمية الحربية في استانبول ، وعلى اثر احالته على التقاعد برتبة ميرالاي في 1913م تم تعيينه أستاذا للتاريخ التركي واللغة التركية في دار الفنون من قبل وزارة التعليم ، وفي 1927 انتخب عضوا في المجلس الوطني الكبير عن ارضروم . توفي في استانبول عام 1935م . ينظر :

Abdullah Uçman , Necip Âsım Yazıksız , Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, cılt : 32,

Ankara , 2006. S. 493.

Akbaba , a, g, e, S. 541-542.

Yinanç, a, g, e , S. 107.

David Kushner, Türk Milliyetçiliğinin Doğuşu (1876 - 1908), çev : Zeki Doğan , Istanbul , 1998, S. 27.

Demircioglu, a, g, e, S. 118 .

Kamaleddin Taş ve Betül Göksüçukur , Osmanlı Dönemi Batıcılık, İslamcılık, Türkçülük Fikir Akımları ve din, Dini Araştırmalar Dergisi , Cilt : 22, Sayı: 26, 2019, S.478 ; DOI: https://doi.org/10.15745/da.583546

ثم ظهر الاتجاه الإسلامي كحركة فكرية بعد اعلان المشروطية الثانية في 23 تموز 1908م وصدور مجلة الصراط المستقيم في 14 آب 1908م ، ومن خلال هذه المجلة صار بإمكان الإسلاميين مناقشة وشرح ونشر أفكارهم بحرية ، ولكن الأرضية التي كانت مستندة عليها فكرة الاتحاد الإسلامي قد تم ازالتها ، ومع ذلك دعا أصحابها إلى الاستفادة من تكنولوجيا الغرب

مع حماية القيم الدينية والثقافية والتقليدية . ينظر :

Aynı Eser, S . 478-479 .

İnalcık, Devlet-i 'Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar , S. 307.

M.Hakan Özçelik,Yusuf Akçura’nin “Üç Tarz-ı Siyaset” Makalesi Üzerine Düşünceler, Anadolu Bil Meslek Yüksek Okulu Dergisi, Sayı: 38,2015,S.61.

Selami Kurt, Tarih-i Osmanı Encümeni / Türk Tarih Encümeni Mecmuası’nın Osmanlı Tarih Yazıcılıgındaki Yeri, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,2020, S.29-30 .

İnalcık, Devlet-i 'Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar , S. 300.

Mehmet Ö. Alkan, II. Meşrutiyet'te Resmi İdeoloji, Resmi Tarih ve Eğitim, Türkiye' de Tarih yazımı ( Ed. Vahdettin Engin & Ahmet Şimşek ), Baskı : 2 , Istanbul , 2017 , S. 157,

Kurt, a, g, e, S. 33-34 .

Alkan, a, g, e, S. 161 .

Downloads

Published

2026-01-12

How to Cite

Abbas, J. (2026) “The Development of Historical Writing in the Ottoman State”, Journal of Kufa Studies Center, 1(78(A), pp. 303–348. doi:10.36322/jksc.178(A).21808.

Share